Gelijkwaardige relatie, grotere kansen: Indonesië

Geschreven door: Michiel de Lijster, Deltacoördinator Ministerie van Infrastructuur & Milieu 03/07/2015

Rond de honderd mensen woonden afgelopen woensdag de door NWP georganiseerde netwerkbijeenkomst voor Indonesië bij. Opnieuw een uitstekende opkomst, die maar weer eens aantoont dat de Nederlandse watersector zeer actief is in Indonesië, kansen ziet, ondersteuning zoekt en kennis wil delen. Er is veel opgebouwd, de komende jaren komt het eropaan dat vast te houden en te versterken. Michiel de Lijster was de afgelopen vijf jaar deltacoördinator voor Indonesië. In dit blog blikt hij terug én vooruit. Al gaat dat laatste zonder hem: hij gaat vanuit Buitenlandse Zaken aan de slag bij de Asian Development Bank.

‘De afgelopen vijf jaar heb ik me, samen met bijvoorbeeld de ambassade en met NWP, ingezet voor de overgang van een vooral op ontwikkelingssamenwerking gerichte agenda naar een agenda waarin we veel meer de belangen van het bedrijfsleven en de bredere sector meenemen, en op gelijkwaardige basis met Indonesië samenwerken. In het verleden is er veel geld naar Indonesië gegaan, maar was het veelal eenrichtingsverkeer. Die beweging van OS-land, met dito budgetten vanuit onder meer Nederland, naar een meer gelijkwaardige partnerschapsrelatie heeft zich de afgelopen jaren voltrokken.
Het accent is ook verschoven. Vroeger lag het vooral op (drink)watervoorziening en sanitatie, maar daar is nadrukkelijk waterveiligheid bij gekomen. Door onze intensieve betrokkenheid bij grote projecten, zoals het National Capital Integrated Coastal Development programma (NCICD) in Jakarta, doen we enerzijds iets voor de bevolking, maar scheppen we ook kansen en ruimte voor onze baggeraars, ingenieursbureaus en kennisinstituten. Die zijn daar nu echt bezig geld te verdienen met het aanleggen van eilanden voor de kust, en er liggen enorme kansen in het verschiet.

Belangrijk is geweest dat we eerst eens goed in kaart hebben gebracht wat we allemaal deden in Indonesië. Dat leidde tot een lijst met honderden projecten en andere activiteiten. Vaak bleken er bijna dezelfde dingen op verschillende plekken tegelijk te gebeuren. Door dat betere inzicht konden we zorgen voor een betere afstemming en aansluiting. Door dat bredere Nederlandse belang in de gaten te houden, help je mee de relatie te versterken. Dat is uiteindelijk ook in je eigen belang.
We hebben ook een aantal trajecten stopgezet waar we weinig tot geen voortgang zagen, laat staan kansen voor de sector. Dat gold bijvoorbeeld voor projecten rond de laaglandproblematiek. Daar werd al dertig of veertig jaar geld in gestoken en er kwam te weinig concreet uit. Dus daar hebben we een punt achter gezet.

Tegelijkertijd heeft Indonesië zich natuurlijk ook sterk ontwikkeld, met een jaarlijkse economische groei van zo’n zes procent. Dat merk je aan van alles. Bij het ministerie van Publieke Werken zaten ze vijf jaar geleden in oude kantoortjes met slechte apparatuur. Nu zitten ze in moderne kantoren met dito apparatuur, soms zelfs beter dan wat wij in Nederland hebben. Maar bovenal zijn onze gesprekspartners veel professioneler geworden, in alle opzichten. Dat is heel snel gegaan.
Zo’n verandering gaat niet van de ene op de andere dag, dat kost tijd. En geld verdienen in de watersector in het buitenland is sowieso al complex, omdat je altijd met de publieke sector te maken hebt en dus bijvoorbeeld met ingewikkelde aanbestedingsregels.
Daarom hebben we wel zwaar ingezet op de relatie met de publieke sector, maar met een schuin oog naar de private sector. Ik denk dat we dat goed hebben gedaan. De relatie is sterk, tot in de hoogste kringen. We kennen de ministers daar bij wijze van spreken beter dan onze eigen ministers. Ze willen ons ook blijven betrekken. En je ziet gebeuren dat Indonesische partijen, mede dankzij die relaties, naar de Nederlandse sector toe komen voor opdrachten.
Voor het binnenhalen van opdrachten moet je natuurlijk slimme oplossingen blijven bedenken. Op het gebied van financiering en op het gebied van samenwerking. Dat laatste doen we nu bijvoorbeeld met Zuid-Korea. Kijk, met de uitvoering van het NCICD-programma is ergens tussen de 35 en 50 miljard euro gemoeid. Als we al zouden willen, dat kúnnen we niet eens allemaal uitvoeren. Als we op tien procent komen, dan zou dat al hartstikke goed zijn.

De agenda voor de komende jaren? Het is heel belangrijk dat we blijven werken aan de kwaliteit van het relatienetwerk, aan beide kanten. Dat vraagt aan Indonesische kant veel aandacht van ons, omdat relaties extreem belangrijk zijn en de mensen daar vaak om de twee jaar van functie wisselen. Dus als je niets doet, gaat de relevantie van je netwerk snel achteruit. Aan Nederlandse kant moet je blijven zorgen dat alle schakels goed op elkaar aansluiten.
En tegelijk moeten we flexibel zijn, aansluiten op wat er speelt. Want in Indonesië kan het perspectief van dag tot dag verschuiven, en daar moet je tot op bepaalde hoogte in kunnen meegaan.
Er moeten ook wat middelen beschikbaar blijven om dingen te kunnen doen, faciliteiten te kunnen bieden. Zoals we dat ook hebben aangepakt met het NCICD-programma. Het is ook nodig om met onze kennisinstituten te blijven inzetten op capaciteitsversterking aan Indonesische kant. En we zullen moeten blijven ijveren voor het afbreken van handelsbarrières. Zoals de regel dat maar een klein percentage van een opdracht door niet-Indonesische bedrijven mag worden uitgevoerd. Of de regel dat buitenlandse 55-plussers die in Indonesië actief zijn, elk halfjaar een nieuw visum moeten aanvragen, met alle bureaucratie daar omheen. Terwijl dat juist de mensen zijn die zorgen voor capaciteitsopbouw.

Ook vanuit mijn andere perspectief bij de Asian Development Bank (ADB) blijf ik kijken naar de ontwikkelingen in Indonesië, en vanuit die positie kan ik daar mogelijk een rol bij spelen. Financiering is bij wateropgaven altijd en precaire zaak en dikwijls erg complex. Daar kan de ADB dus een goede rol spelen, naast de hoogwaardige inhoudelijke kennis die ik hoop te gaan versterken.’

Meer weten over de kansen in Indonesië? Lees de country update, bekijk de landenpagina Indonesië of neem contact op met Ivo van der Linden, i.vanderlinden@nwp.nl.